Przywódcy Chin, Rosji i Stanów Zjednoczonych spotkali się na pierwszym takim szczycie w formacie trójstronnym i ogłosili wspólną deklarację pokojową. W dokumencie nie ma jednak ani słowa o wojnie w Ukrainie i konflikcie z Iranem, z którymi powiązane są dwa z trzech państw.
Co znalazło się w deklaracji
Spotkanie Xi Jinpinga, Władimira Putina i Donalda Trumpa odbyło się na marginesie szczytu APEC w Chinach. Rozmowy trwały około godziny i 20 minut. W wydanym później oświadczeniu trzy państwa zadeklarowały utrzymywanie stabilności strategicznej i bezpieczeństwa międzynarodowego. Wśród zapisów są m.in.:
- stwierdzenie, że wojny nuklearnej nie można wygrać i nie wolno jej toczyć – to sformułowanie powtarza wcześniejsze oświadczenie pięciu stałych członków Rady Bezpieczeństwa ONZ;
- zapowiedź reformy ONZ, by organizacja skuteczniej reagowała na globalne wyzwania;
- plan zwiększenia produkcji i dostaw produktów rafinacji ropy;
- zapis, że Międzynarodowy Trybunał Karny i podobne instytucje nie mogą nadużywać swojej jurysdykcji.
Dokument nie zawiera natomiast zarysu rozmów o redukcji arsenałów jądrowych. Pekin dotąd odrzucał namowy Trumpa do udziału w takich negocjacjach, wskazując, że amerykańskie i rosyjskie zasoby są znacznie większe. Podczas spotkania Xi mówił jednak o tym, że broń jądrowa powinna być z czasem całkowicie zakazana i zniszczona.
Symbole ważniejsze niż konkrety
Analitycy oceniają, że znaczenie szczytu jest przede wszystkim wizerunkowe. Prof. William Hurst z Uniwersytetu Cambridge uznał, że zrobiono bardzo mało w sprawach merytorycznych, a spotkanie dotyczyło głównie symboliki i prestiżu. Putin odpierał zarzuty o „sesję zdjęciową”, przekonując, że to poważna wspólna praca.
Największe korzyści wizerunkowe mogą przypaść właśnie Putinowi. Od inwazji na Ukrainę w 2022 roku jest on traktowany przez sojuszników Kijowa jak pariasa i od lat nie pojawiał się na szczytach APEC. Wiąże się z tym też zapis o Trybunale Karnym, bo rosyjski prezydent jest objęty jego nakazem aresztowania. Z kolei Chiny pokazały, że potrafią ustalać agendę i skłaniać inne mocarstwa do jej przyjęcia. Ekspertka Patricia Kim z Brookings Institution zwraca uwagę, że Pekin nie chce podejmować ryzyka pośredniczenia w prawdziwym porozumieniu pokojowym ani w Ukrainie, ani w konflikcie z Iranem.
Poza deklaracją Trump i Xi rozmawiali osobno. Chiński przywódca ocenił relacje obu krajów jako generalnie stabilne, ale ostrzegł Waszyngton w sprawie Tajwanu. Mówił też o potrzebie współpracy, by sztuczna inteligencja pozostała pod kontrolą człowieka. Wcześniej Trump spotkał się osobno z Putinem, nazywając go „przyjacielem”.
Reakcja w Europie
Gesty te nie spodobały się europejskim sojusznikom Ukrainy, którzy w tym samym czasie spotkali się w Berlinie. Premier Donald Tusk skomentował je krótko: „Putin nie jest naszym przyjacielem i nigdy nie będzie”. Premier Danii Mette Frederiksen przyznała, że uważa decyzję o spotkaniu z Putinem za „bardzo niezrozumiałą”.
Co to oznacza dla Polski
Dla polskiego czytelnika najważniejsze jest to, że deklaracja niczego nie zmienia w sprawie wojny za naszą wschodnią granicą. Nie ma w niej żadnych zobowiązań dotyczących Ukrainy, więc trudno mówić o przełomie, na który liczą kraje regionu. Pokazuje natomiast, że Rosja nadal jest zapraszana do rozmów wielkich mocarstw, co w Warszawie i innych stolicach regionu wzbudza uzasadniony niepokój.
Pewne znaczenie praktyczne może mieć zapowiedź zwiększenia podaży paliw. Eksperci cytowani w materiale zaznaczają jednak, że wszystko zależy od tego, czy USA złagodzą sankcje wobec Rosji. Na razie to tylko deklaracja, więc nie ma podstaw, by oczekiwać szybkiego wpływu na ceny paliw w Polsce. Warto też pamiętać, że decyzje Waszyngtonu nie przesądzają o polityce sankcyjnej Unii Europejskiej.
Źródło: The Guardian – „China, Russia and US agree peace declaration with no mention of Ukraine and Iran wars”
